NATO duhet të këmbëngulë mbi vlerat dhe agjendat e përbashkëta dhe anëtarët e saj duhet të identifikojnë zyrtarisht armiqtë e tyre të mundshëm kolektivë. Aleanca duhet të sigurojë që çdo komb në NATO i përket NATO-s – dhe kështu vlen të rrezikojë atë që mund të bëhet një luftë bërthamore në emër të saj
Donald Trump kohët e fundit ka ndezur një tjetër zjarr duke theksuar, kur është pyetur, nëse mbrojtja e anëtarit më të ri të NATO-s, Mali i Zi, mund të jetë me vlerë nëse rrezikohet lufta. Natyrisht, gurë themeli i NATO-s ishte gjithmonë ideja se të gjithë anëtarët, të fortë dhe të dobët, në teori janë të barabartë. Një sulm ushtarak kundër një anëtari, sipas nenit 5 të kartës së NATO-s, nënkuptonte një sulm ndaj të gjithë anëtarëve. Një mbrojtje e tillë reciproke është thelbi i parandalimit kolektiv. Një agresor braktiset, kur realizon synimin e tij, se ka shumë armiq të fuqishëm të gatshëm ta sulmojnë atë. Por çfarë ndodh kur një aleancë bëhet kaq e madhe dhe kaq e larmishme, saqë jo të gjithë anëtarët e saj ende kanë tradita, vlera, agjenda apo kërcënime të sigurisë kombëtare? Anëtarët e parë evropianë të NATO-s, e konsideronin veten fqinjë të afërm nën ombrellën bërthamore të Shteteve të Bashkuara. Me përfshirjen e Gjermanisë Perëndimore në vitin 1955, misioni fillestar i NATO-s u ndryshua disi.
Nuk u ngarkua vetëm me mbajtjen e SHBA-ve dhe Bashkimit Sovjetik, por edhe me ngritjen e Gjermanisë, në vend që ta mbante poshtë. Mbrojtja kolektive e NATO-s u krijua për të ofruar hapësirë për frymëmarrje kundër forcave superiore të Ushtrisë së Kuqe Sovjetike, derisa Shtetet e Bashkuara të mund të sillnin përforcime ose të kërcënonin të përdorin forcat bërthamore superiore kundër agresorëve të mundshëm. Aleanca ka funksionuar, sepse Shtetet e Bashkuara pranuan se Evropa kishte nevojë për ndihmë amerikane për të penguar armiqtë, në mënyrë që të shmangin përsëritjen e fatkeqësive të 1914 dhe 1939. Me përjashtim të Turqisë, anëtarët më të vjetër të NATO-s, në përgjithësi shiheshin si ndarës të hapësirës gjeografike të Perëndimit dhe Evropës. Kjo nuk është më e vërtetë. Shumë nga anëtarët më të rinj të NATO-s, nuk janë të integruar në Evropën Perëndimore. Ata tani janë të shpërndarë në të gjithë kontinentin, dhe ato përfshijnë ish aleatët rusë, si Shqipëria, Bullgaria dhe Mali i Zi. Shumë nga anëtarët më të rinj janë të vegjël, të pambrojtur dhe në kohë krize, do të kishin nevojë për ndihmë shumë më të madhe sesa mund t’u jepnin të tjerëve.
Ideja e NATO-s ka ndryshuar gjithashtu. Në vend që të pengojë një pushtim sovjetik të Evropës gjatë rehabilitimit të Gjermanisë, NATO është bërë më pak një aleancë ushtarake mbrojtëse dhe më shumë një institucion kulturor de facto, për të homogjenizuar Evropën përgjatë vijave perëndimore. Për disa në Evropë, NATO është parashikuar jo aq sa një koleksion i avionëve dhe tankeve, por në vend të kësaj si një version i zgjeruar i Bashkimit Evropian. NATO-ja më e larmishme është bërë, aq më pak e bashkuar është bërë, veçanërisht me rrëzimin e kërcënimit origjinal të Bashkimit Sovjetik. Pasi Evropa e pas Luftës së Ftohtë u bë më e qetë dhe më e pasur, anëtarët e NATO-s u bënë më pak të besueshëm, se do të kishin nevojë të sakrifikonin për të investuar në mbrojtjen e tyre reciproke. Pas Luftës së Ftohtë, NATO ishte e etur të përfshinte vendet e mbetura të Evropës Lindore dhe të Ballkanit, që me të drejtë kishin frikë nga Rusia edhe pas shkërrmoqjes së Bashkimit Sovjetik. Por, Evropa Juglindore dhe Ballkani ishin gjithashtu vend i përleshjeve të vjetra dhe luftërave surrogate mes perandorive rivale – nga Lufta e Parë Botërore deri në Luftën e Bosnjës, në fillim të viteve ’90.
Cilat janë mësimet e zgjerimit të NATO-s? Një, duke rritur shumë anëtarësimin e saj, mund ta bëjë NATO-në më të dobët, jo më të fortë. Në një farë mënyre, kur të gjithë janë në një aleancë, askush nuk është me të vërtetë. Vladimir Putin mund të rrezikoj për të parë nëse të rinjtë e pasur holandezë ose belgë, me të vërtetë do të jenë të gatshëm të vdesin duke luftuar për integritetin territorial të Bullgarisë së largët. Nëse jo, atëherë Neni 5 do të ekspozohet si një farsë dhe vetë NATO-ja do të humbasë.
Nëse Shqipëria dhe Mali i Zi janë në NATO, pse jo Austria, Finlanda, Kazakistani, Maqedonia dhe Serbia? A do të bashkohet Meksika me Kanadanë dhe SHBA-në, për të radhitur anëtarësimin e Amerikës së Veriut? Dy, kufijtë e “Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut”, tani janë të përcaktuara mirë. Turqia e Rexhep Tajip Erdogan po bëhet një version i azhurnuar i kalifatit të vjetër islamik otoman. Është armik i kurdëve dhe Izraelit, të dy aleatët e vendosur të SHBA-së. Nëse Turqia merr një konflikt “mbrojtës” me Izraelin, a do të shkojnë ushtarët e rinj nga Kansasi, të rrezikojnë vdekjen për të “mbrojtur” një teokraci antiamerikane dhe autoritare të NATO-s nga një demokraci liberale pro-amerikane? Vendime të ashpra, jo më të lodhura dhe me retorikë të shenjtë, nevojiten për të ringjallur NATO-n.
Aleanca duhet të insistojë që të gjithë anëtarët të përmbushin shpejt detyrimet e tyre ushtarake, për të shpenzuar 2 për qind të PBB-së së tyre në mbrojtje. Nëse një vend i pasur në paqe do të largohet nga premtimi i gatishmërisë ushtarake, pse dikush do të presë që ajo të përmbushë premtimin e saj për ndihmë gjatë kohës së luftës? NATO duhet të këmbëngulë mbi vlerat dhe agjendat e përbashkëta dhe anëtarët e saj duhet të identifikojnë zyrtarisht armiqtë e tyre të mundshëm kolektivë. Aleanca duhet të sigurojë që çdo komb në NATO i përket NATO-s – dhe kështu vlen të rrezikojë atë që mund të bëhet një luftë bërthamore në emër të saj.
Leave a Reply